Suid-Afrika staar R23-per-liter-petrol in die gesig – Trump spog oor wins, maar is dit gesond vir die wêreld?
CCN Verslaggewing
Kaapstad:- Die oorlog in die Midde-Ooste, wat sedert laat Februarie met Amerikaanse en Israeliese aanvalle op Iran eskaleer het, begin sy volle ekonomiese tol eis.
Met die Straat van Hormuz feitlik gesluit en Brent-ruolie wat bo $100 per vat geskiet het (selfs tot $119 op sommige dae), styg brandstofpryse wêreldwyd skerp. In Suid-Afrika, waar die ekonomie reeds jare op ’n mespunt balanseer, kan petrol in April tot R23,40 per liter klim, ’n verhoging van tot R3 per liter.
Leefskoste word na ’n “ander level” gedruk, soos baie Suid-Afrikaners dit beskryf. Die Internasionale Energieagentskap (IEA) het wel 400 miljoen vate uit reserwes vrygestel om pryse te probeer stabiliseer, maar dit het min gehelp. Oliepryse bly wisselvallig en ontleders waarsku: “Die hemel is die limiet” as die konflik langer duur. Skeepvaart deur die Golf is byna tot stilstand, en ongeveer 20% van die wêreld se olie- en gasvoorrade word geraak.
Trump: “Ons maak baie geld”
Intussen het VSA-president Donald Trump op Truth Social gespog: “Die Verenigde State is die grootste olieprodusent in die wêreld, ver bo ander, so wanneer oliepryse styg, maak ons baie geld.” Hy noem die styging ’n “baie klein prys om te betaal vir VSA- en wêreldveiligheid en vrede” ná die “vernietiging van die Iranse kernbedreiging”.
Dié stelling het onmiddellike ‘n terugslag gekry. Kritici wys daarop dat dit hoofsaaklik olie-maatskappye en ryk beleggers bevoordeel, terwyl gewone Amerikaners by die pomp betaal. “Wanneer petrolpryse styg, vloei geld van middelklas gesinne na die sakke van olie-uitvoerende direkteure,” het kongreslid Bonnie Watson Coleman gesê. Vir die wêreld ekonomie is dit allesbehalwe gesond: Hoë oliepryse dryf inflasie aan, stoot rentekoerse op en vertraag groei, veral in lande wat olie invoer.
Suid-Afrika se perfekte storm:
Suid-Afrika voer ongeveer 90% van sy ruolie en petroleumprodukte in, hoofsaaklik uit Wes-Afrika, Saoedi-Arabië en Angola. Die land se strategiese brandstofreserwes hou net sowat 21 dae se voorraad, en dit is meestal rouolie wat nog verwerk moet word. Met drie van die ses raffinaderye reeds gesluit of buite werking, is die risiko van tekorte en selfs rantsoenering werklik as die Hormuz-blokkasie aanhou.
Volgens die Sentrale Energiefonds (CEF) wys die jongste data ’n onderherstel van meer as R4,50 per liter vir petrol en tot R8 -10 vir diesel by $100+ per vat. April se aanpassing, plus die begroting se nuwe brandstofbelastings, kan petrol met R2,60 tot R3,10 styg en inlandse pryse na ongeveer R23,40 per liter druk. Diesel kan selfs R5+ per liter duurder word.
Die impak op die reeds brose Suid-Afrikaanse ekonomie is verwoestend:
• Vervoer en kospryse styg skerp, vragmotors, taxi’s en boere word hard getref.
• Inflasie kan weer bo 5% klim, wat die Reserwebank se rentekoers verlagingplanne in die wiele ry.
• Huishoudings aan die rand van die ekonomie (waar petrol reeds ’n groot deel van die begroting is) sal lewenskoste nog verder sien styg.
• Groei word verder gedemp: Stanlib-hoofekonoom Kevin Lings waarsku dat volgehoue hoë pryse die rand onder druk plaas en buitelandse reserwes uitput.
Wat kan regtig gebeur?
As die oorlog vinnig eindig, kan pryse binne maande daal – soos Trump belowe. Maar ontleders by Goldman Sachs en die IEA waarsku: ’n langdurige konflik kan olie bo $120 hou, wat ’n “ongekende energiekrisis” veroorsaak.
Vir Suid-Afrika beteken dit moontlik brandstoftekorte, hoër werkloosheid in vervoer- en vervaardigingsbedrywe, en nog swakker ekonomiese groei in 2026.
Wêreldwyd is hoë oliepryse nie “gesond” nie. Dit help wel VSA-produseerders (en Trump se ondersteuners in die bedryf), maar benadeel invoer afhanklike ekonomieë soos Suid-Afrika, Europa en Asië die meeste.
Dit vergroot ongelykheid en kan selfs resessie aanhits.
Die regering het nog nie amptelik gereageer op die April-verhogings nie, maar die Departement van Minerale en Petroleum hulpbronne verseker dat daar “geen onmiddellike tekort is nie”. Tog bly die waarskuwing: Suid-Afrika se ekonomie, wat reeds jare op ’n mespunt beweeg, kan hierdie olieprysskok eenvoudig nie bekostig nie.
CCN Online sal die situasie fyn dophou.
Hou ons dop vir die jongste brandstof aankondigings en ekonomiese ontledings. Maar wat dink jy, moet die regering ingryp met subsidies of reserwes?
Deel jou mening in die online kommentaar – “Contact Us”
