Bergrivier-saak werp lig op groter probleem in SA plaaslike regering
CCN Redakteur – George April
PIKETBERG:- Die bevestiging deur Bergrivier Munisipaliteit dat die bedrogsaak teen die voormalige werknemer Pieter Jacobus Adams tot ’n verlies van R1.96 miljoen gelei het – waarvan meer as R1.2 miljoen steeds nie teruggevind is nie, plaas nuwe fokus op ’n dieper, landwye probleem.
Waarom kan munisipaliteite nie geldverlies volledig verhaal wanneer werknemers betrokke is nie?
Hoewel Bergrivier Munisipaliteit wel vinnig opgetree het en interne kontroles die bedrog betyds uitgewys het, laat die saak steeds belangrike vrae:
1. Die nasionale patroon: Werknemers bedank voor dissiplinêre aksie
Oor die hele land heen sien ons ’n herhalende patroon:
Sodra ernstige finansiële misdrywe ontdek word, bedank werknemers en ontsnap interne dissipline.
Die Bergrivier-saak is geen uitsondering nie.
’n Dissiplinêre verhoor is vir November 2019 beplan, maar Adams het voor die proses kon begin bedank.
Dit is ’n ou debat in plaaslike regering:
Waarom mag ’n werknemer wat aan ’n ernstige misdryf gekoppel word, eenvoudig bedank en uit die sisteem stap voordat hy of sy verantwoording doen?
In baie gevalle maak hierdie “ontsnap-kultuur” dit moeiliker vir owerhede om:
- volle finansiële verliese te verhaal
- verdere getuienis te bekom
- interne korrupsiekringetjies bloot te lê
- toekomstige bedrog te voorkom
Sommige ontleders meen wetlike hervorming is dalk nodig, sodat ’n bedanking nie outomaties ’n lopende dissiplinêre proses stop nie, veral wanneer groot bedrae belastingbetalersgeld in die spel is.
2. Hoeveel geld word regtig ooit teruggewin?
Bergrivier kon die volgende verhaal:
- R521 388,49 uit die pensioenfonds
- R221 097,68 uit versekering
- Totale verhaal: R742 486,17
Maar die verlies was R1.96 miljoen.
Dit beteken:
Meer as R1.2 miljoen bly verlore – geld wat vir dienslewering bedoel was.
Hierdie patroon is dieselfde in talle ander munisipaliteite waar miljoene verlore gaan, maar slegs ’n klein deel ooit teruggeëis word. Dit wys op die gaping tussen opsporing en werklike finansiële herstel.
3. Goeie bestuur, maar steeds groot verlies
Punt: Bergrivier is pas as een van die beste- Finansiëele bestuurde munisipaliteite in die Wes-Kaap aangewys.
Hierdie saak wys dat:
- Selfs die beste-bestuurde instansies kan slagoffers word van interne bedrog.
- Deursigtigheid en vinnige kommunikasie oor verliese is nodig vir openbare vertroue.
Bergrivier het wel openlik inligting gegee toe CCN navraag gedoen het, iets wat nie in alle munisipaliteite die geval is nie.
4. Die groter vraag vir 2025
Moet Suid-Afrika se arbeids- en munisipale wetgewing hersien word, sodat werknemers nie net kan bedank en ondersoeke ontduik nie? Indien sulke veranderinge nie oorweeg word nie, kan plaaslike regering landwyd steeds miljarde verloor aan interne bedrog, met min gevolge vir oortreders.
CCN se volgende stap
CCN is besig om data te versamel oor soortgelyke gevalle in verskeie munisipaliteite.
Ons vra:
- Hoeveel verloor word,
- Hoeveel teruggekry word, en
- Hoeveel werknemers bedank voordat dissipline of vervolging kan plaasvind.
Hierdie storie is deel van ’n groter ondersoekreeks oor openbare geld, aanspreeklikheid en plaaslike regering.
