HET KAAPSTAD SE INWONERS TE VEEL VIR ELEKTRISITEIT BETAAL?
CCN Redakteur – George April
Brett Herron van die GOOD Party sê inwoners is moontlik miljarde rande te veel vir elektrisiteit gehef terwyl die Stad Kaapstad en die nasionale energiereguleerder mekaar in die hof pak – Die Stad betwis die party se weergawe van die voortslepende tariefgeskil.
CCN Online Redakteur – George C April
KAAPSTAD:- Die vraag of inwoners van Kaapstad te veel vir elektrisiteit betaal het, is weer in die kollig nadat Brett Herron, sekretaris-generaal van die GOOD Party en die party se burgemeesterskandidaat vir Kaapstad, beweer het dat die Stad gedurende die 2025/26-boekjaar ongeveer R2 miljard meer ingevorder het as wat volgens sy berekening deur die Nasionale Energiereguleerder van Suid-Afrika (NERSA) goedgekeur is.
Herron baseer sy argument op dokumente wat die party deur middel van ’n aansoek ingevolge die Wet op die Bevordering van Toegang tot Inligting (PAIA) bekom het. Volgens hom het die dokumente ook aan die lig gebring dat die Stad ’n verdere hofhersieningsaansoek teen NERSA se besluit oor die 2025/26-elektrisiteitstariewe aanhangig gemaak het.
Die bewerings raak aan ’n groter geskil oor munisipale elektrisiteitstariewe, die bevoegdhede van die reguleerder en die vraag of inwoners uiteindelik terugbetalings kan verwag.
Die verskil tussen goedgekeurde en gehefde tariewe
Herron sê NERSA het vir die 2025/26-boekjaar ’n gemiddelde tariefverhoging van 12,8% vir die Stad goedgekeur, terwyl die Stad ’n verhoging van 14,5% aangevra het. Volgens die GOOD Party het die Stad nietemin tariewe toegepas wat hoër was as die vlak wat NERSA goedgekeur het.
Herron het in sy verklaring die volgende syfers voorgehou:
- NERSA-goedgekeurde gemiddelde tarief vir 2025/26: ongeveer R2,5587 per kilowattuur.
- Tarief wat die Stad volgens Herron toegepas het: ongeveer R2,8345 per kilowattuur.
- Verskil: ongeveer 27,58 sent per kilowattuur.
Die verskil tussen dié twee bedrae is die grondslag van Herron se berekening dat die Stad ongeveer R2 miljard meer ingevorder het as wat NERSA se goedgekeurde tarief sou meebring. Die berekening berus volgens hom op ongeveer 7,7 miljard kilowattuur elektrisiteit wat gedurende die betrokke boekjaar verkoop is.
Die bedrag van R2 miljard is egter ’n bewering wat onafhanklik aan die hand van die toepaslike tariefskedules, verkoopsvolumes en die Stad se invorderingsrekords bevestig moet word. Die uiteindelike regsgevolge moet ook nie vooruitgeloop word nie.
Die tariefgeskil strek oor verskeie boekjare
Die jongste ontwikkeling staan nie op sy eie nie:
Die GOOD Party het reeds in Desember 2024 beswaar gemaak teen die Stad se elektrisiteitstariewe vir die 2022/23- en 2023/24-boekjare.
In ’n destydse mediaverklaring het die party aangevoer dat die Stad tariefverhogings toegepas het wat hoër was as dié wat NERSA goedgekeur het. Die party het toe geraam dat inwoners oor dié twee boekjare minstens R660 miljoen ekstra betaal het. Die Stad het op sy beurt aangevoer dat NERSA se tariefbesluite nie behoorlik op die Stad se kostestudies gegrond was nie. Die Stad het ook die regmatigheid van NERSA se besluitnemingsproses betwis.
Die Stad se standpunt is dat munisipale elektrisiteitstariewe op behoorlike koste-van-voorsieningstudies gebaseer moet word.
Die verskillende hofgedinge moet daarom in hul eie regs- en feitelike konteks beoordeel word. Die bestaan van ’n hersieningsaansoek beteken nie op sigself dat ’n hof reeds bevind het dat een van die partye verkeerd opgetree het nie.
Wat van die huidige 2026/27-tariewe?
Volgens Herron se ontleding van die NERSA-dokumente is die gemiddelde goedgekeurde tarief vir 2026/27 ongeveer R3,05 per kilowattuur, vergeleke met ongeveer R2,5587 wat vir 2025/26 goedgekeur is.
Hy beskryf dit as ’n toename van byna 20%:
Die twee bedrae dui inderdaad op ’n styging van ongeveer 19,2% wanneer dit direk met mekaar vergelyk word. Die presiese persentasie moet egter aan die hand van die finale goedgekeurde tariefbesluit en die vergelykbare tariefbasis bevestig word.
Dit is ook belangrik om te onderskei tussen ’n gemiddelde tarief en die bedrag wat ’n individuele huishouding betaal. Die werklike rekening hang onder meer af van die toepaslike tariefkategorie, elektrisiteitsverbruik en vaste diensheffings.
Die Stad se gepubliseerde 2026/27-tariefinligting bevestig dat die nuwe tariewe vanaf 1 Julie 2026 van toepassing is.
Stad betwis GOOD Party se voorstelling
Die Stad Kaapstad het die GOOD Party se bewering dat die litigasie stilgehou of nie bekend gemaak is nie, betwis. In beriggewing oor die jongste ontwikkeling het Xanthea Limberg, die Stad se burgemeesterskomiteelid vir Energie, gesê die meerjarige hofproses is nie nuut nie en is volgens die Stad openbaar bekend gemaak.
Die Stad se standpunt is dat die regsproses daarop gemik is om die integriteit van sy koste-van-voorsieningstudies en begrotingsbepalings te beskerm. Die Stad se argument oor NERSA se besluitnemingstydraamwerke is ook in vorige hofverrigtinge bespreek. In 2025 het die Noord-Gautengse Hooggeregshof ’n bevel gemaak oor die tydsberekening van NERSA se munisipale tariefbesluite en openbare deelname.
Dit beteken egter nie dat al die geskille oor die tariewe en die bedrae wat gehef is, daarmee finaal besleg is nie.
Wie betaal vir die hofgedinge?
Herron se kritiek strek verder as die tariefverskille:
Hy voer aan dat inwoners indirek die regskoste van albei kante van die geskil dra: die Stad se litigasie word uit munisipale fondse gefinansier, terwyl NERSA as ’n openbare instelling ook openbare fondse gebruik om sy regsposisie te verdedig. Dit laat ’n belangrike vraag oor openbare aanspreeklikheid ontstaan: hoeveel kos die onderskeie hofgedinge belastingbetalers, en wat sal die finansiële uitwerking wees indien die howe uiteindelik ten gunste van enige van die partye beslis?
Die presiese regskoste, die status van die verskillende sake en enige moontlike terugbetalings moet uit die toepaslike dokumente en hofbevele bevestig word.
Wat gebeur volgende?
Die kern van die geskil is of die Stad se toegepaste elektrisiteitstariewe regtens geregverdig was en of enige bedrae wat bo die goedgekeurde tariewe ingevorder is, terugbetaal moet word.
Herron sê die inwoners van Kaapstad kan nie bekostig om steeds met stygende munisipale rekeninge opgesaal te word nie.
Die GOOD Party maak bekostigbaarheid een van sy prioriteite vir die 2026-plaaslike regeringsverkiesing en voer aan dat munisipaliteite by goedgekeurde tariewe moet hou en hul uitgawes moet bestuur. Die Stad se reaksie beklemtoon daarenteen die belang van ’n behoorlike tariefbepalingsproses wat op koste-van-voorsieningstudies en geldige regulatoriese besluite berus.
Vir inwoners bly die belangrikste vrae:
Watter tariewe was regtens van toepassing, hoeveel is werklik ingevorder, en wat sal met enige moontlike oortollige invorderings gebeur? Die antwoorde sal afhang van die dokumentêre bewyse en die uitkoms van die toepaslike regsprosesse.
CCN Online sal verdere kommentaar en bevestiging van die Stad Kaapstad en NERSA probeer verkry oor die tariefberekeninge, die status van die hofgedinge en enige moontlike finansiële regstelling vir inwoners.
