Ontlok kritiek van Opposisie.
CCN Verslaggewer – George April
Kaapstad:- Die Speaker van die Nasionale Vergadering, Thoko Didiza, het ‘n omstrede besluit geneem deur nie President Cyril Ramaphosa se dringende hofaansoek teë te staan nie – om die Phala Phala-impeachment-proses te stopsit nie.
Dit kom te midde van ‘n hernieude fokus op die langlopende saga rondom die diefstal van buitelandse valuta op die president se Phala Phala-wildplaas.
Die Phala Phala-sage dateer terug na Februarie 2020, toe ongeveer $580 000 (ongeveer R8-10 miljoen destyds) in buitelandse kontant uit ‘n sofa op Ramaphosa se Limpopo-plaas gesteel is. Die geld was glo deel van ‘n veetransaksie, maar vrae het ontstaan oor die bron van die fondse, hoe dit hanteer is, moontlike geldwassery, en of die president se private belange met sy amp bots.
‘N onafhanklike paneel (Section 89) het in 2022 bevind daar is prima facie-bewys van moontlike ernstige oortredings van die Grondwet en wangedrag.
Die Nasionale Vergadering het destyds met ‘n ANC-meerderheid gestem om die paneel se verslag te verwerp, maar die Konstitusionele Hof het op 8 Mei 2026 dié besluit ongeldig verklaar. Die hof het bevind dat Parlement onwettig opgetree het en het opdrag gegee dat die proses hervat word, insluitend die instelling van ‘n impeachment-komitee.
Speaker Didiza het daarna ‘n 31-lid impeachment-komitee saamgestel om die saak te ondersoek. President Ramaphosa het egter ‘n hofaansoek in die Wes-Kaapse Hooggeregshof gebring om sleuteldele van die paneelverslag tersyde te stel en die parlementêre proses tydelik te stopsit totdat sy hersieningsaansoek afgehandel is.
Die verhoor hiervoor is vir 15-16 Julie 2026 geskeduleer
Speaker se besluit.
Volgens berigte het Didiza, ondanks regsadvies om Parlement se toesigrol te verdedig, ‘n kennisgewing ingedien dat sy die hof se uitkoms sal aanvaar en nie Ramaphosa se interdik sal teëstaan nie. Dit het skokgolfies binne die ANC en sterk kritiek van opposisiepartye soos die ATM, EFF en ActionSA veroorsaak.
ATM-LP Vuyo Zungula en ander het dit as “teleurstellend” en “onhoudbaar” bestempel, en beweer dit beskerm die president ten koste van parlementêre onafhanklikheid.
ActionSA het gesê die Speaker moet die proses aktief verdedig. Didiza word egter ook geloof deur sommige vir haar konstitusionele benadering.
Die ANC binnekant beskryf dit as ‘n sensitiewe intra-party-konflik, aangesien Didiza ‘n senior ANC-lid is maar haar plig as Speaker nakom.
Wat volg?
Die impeachment-komitee het reeds sy eerste sitting gehou, maar die proses hang nou af van die Hooggeregshof se beslissing. ‘N volledige hersiening van die paneelverslag is vir September 2026 geskeduleer.
Die Phala Phala-sage bly ‘n politieke mynveld vir Ramaphosa se presidensie, met implikasies vir sy leierskap, ANC-eenheid en openbare vertroue in die uitvoerende gesag.
Kritici sien dit as ‘n toets vir parlementêre toesig, terwyl ondersteuners dit as ‘n politieke heksejag beskou.
